Marka qofku bilaabo inuu si qoto dheer u fahmo waxa mararka qaar loogu yeero “Matrix-ka nolosha,” wuxuu gaarayaa su’aal muhiim ah oo dad badan aysan badanaa is weydiin: maxaa sababay in maskaxda qofka casriga ahi ay noqoto mid mar walba daallan, mashquulsan, oo walwal badan leh? Maxaa keenay in dad badan ay dareemaan inay had iyo jeer wax raadinayaan, balse aysan helin xasillooni ama waqti ay si qoto dheer u fikiraan?
Dunida maanta waxay soo saartay xaalad maskaxeed oo aad uga duwan tii qarniyadii hore. Qofka casrigan nool wuxuu maalin kasta la kulmaa macluumaad aad u badan: warar joogto ah, baraha bulshada, doodaha internet-ka, iyo sawirro nolol u muuqata mid ka fiican tan uu qofku ku nool yahay. Xogtan badan waxay maskaxda gelisaa buuq joogto ah oo mararka qaar adkeeya in qofku si deggan u fiirsado ama u fahmo waxa run ahaantii muhiimka u ah noloshiisa.
Mid ka mid ah qalabka ugu weyn ee isbeddelkan la socday waa taleefanka gacanta. Qalabkan yar ayaa noqday qayb ka mid ah nolol maalmeedka dadka. Wuxuu fududeeyay isgaarsiinta, barashada, iyo helitaanka macluumaadka. Laakiin isla waqtigaas, wuxuu sidoo kale keenay caqabado cusub oo la xiriira diiradda iyo fikirka qoto dheer.
Marka qofku si joogto ah u isticmaalo baraha bulshada ama muuqaalada gaagaaban ee aan dhammaadka lahayn, maskaxdu waxay la qabsan kartaa hab cusub oo degdeg ah. Wax kasta oo u baahan waqti, sabir, ama fikir dheer waxay u muuqan karaan kuwo culus. Sidaas ayay si tartiib tartiib ah u yaraataa awoodda qofka ee diiradda iyo dulqaadka.
Waxaa sidoo kale jira saameyn kale oo ka dhalata isticmaalka joogtada ah ee internet-ka: isbarbardhigga nolosha. Dadku waxay mar kasta arkaan sawirro ama muuqaal muujinaya guul, safar, ama nolol raaxo leh. Inkastoo qof walba ogyahay in sawirradaasi ay yihiin qayb yar oo la doortay oo nolosha ah, maskaxdu mararka qaar si dabiici ah ayay isu barbar dhigtaa.
Isbarbardhigga joogtada ahi wuxuu abuuri karaa dareen ah in qofku had iyo jeer ka dambeeyo dadka kale. Dareenkaas yar ee maskaxda ku soo noqnoqda wuxuu kordhin karaa walwalka iyo niyad-jabka. Tani waxay ka dhigtaa maskaxda mid ku mashquulsan fikrado badan oo aan si dhab ah u caawin qofka inuu horumar sameeyo.
Saameynta ugu weyn ee xaaladdan ma aha kaliya daalka maskaxda ee waa sida ay u yareyso waqtiga fikirka qoto dheer. Maskaxdu waxay u baahan tahay waqti aamusnaan iyo feejignaan si ay u falanqeyso fikradaha, u barato wax cusub, ama u dhisto qorshe mustaqbal. Marka buuqa macluumaadka uu noqdo mid joogto ah, waqtigaas aamusnaanta ahi wuu yaraadaa.
Dadka qaar waxay dareemaan inay mar walba mashquul yihiin, laakiin marka si dhow loo eego, mashquulkaas mararka qaar ma keeno wax horumar dhab ah. Qofku wuxuu ku wareegayaa xog badan iyo hawlo badan, balse maskaxdiisu ma helayso fursad ay ku sameyso fikir qoto dheer oo wax beddeli kara jihada nolosha.
Arrintani ma aha mid ku kooban qof gaar ah ee waa xaalad ay dad badan oo ku nool dunida casriga ahi la kulmaan. Teknoolojiyada iyo macluumaadka badan ayaa keena faa’iidooyin badan, laakiin waxay sidoo kale u baahan yihiin in si miyir leh loo isticmaalo si maskaxdu u ilaaliso dheelitirnaanta.
Qofka bilaaba inuu ogaado saameyntan wuxuu si tartiib tartiib ah u beddeli karaa habka uu u isticmaalo waqtigiisa iyo macluumaadka uu qaato. Halkii uu si joogto ah ugu dhex jiri lahaa buuqa dijitaalka ah, wuxuu raadin karaa waqti uu maskaxdiisa ku nasto, ku akhriyo, ama ku fikiro si qoto dheer.
Maskaxda bini’aadamku weli waxay leedahay awood weyn oo ay ku fahmi karto, ku baran karto, kuna abuuri karto wax cusub. Laakiin awooddaas waxay u baahan tahay jawi u oggolaanaya diirad, sabir, iyo fikir. Marka qofku si miyir leh u ilaaliyo arrimahaas, wuxuu dib u helayaa mid ka mid ah awoodihii ugu muhiimsanaa ee maskaxda aadamaha: awoodda fikirka madax-bannaan.
