Mararka qaar waxaad is leedahay waxbaa iga khaldan. Waxaad rabtaa inaad diiradda saarto wax muhiim ah, laakiin maskaxdaadu si degdeg ah ayay u kala firidhsanaysaa. Waxaad bilaabaysaa hal hawl, kadib daqiiqado yar gudahood waxaad is arkaysaa adigoo telefoonka eegaya, adigoon xitaa xasuusan sababta aad u furtay. Ugu dambayn waxaad ku soo gabagabeysaa hal fikir: “Waxaa laga yaabaa inaan caajisanahay.”
Laakiin runta ma aha sidaas.
Dhibaatadu ma aha inaad tahay qof daciif ah. Dhibaatadu waa inaad ku dhex nooshahay nidaam si tartiib ah u burburinaya awooddaada diiradda, adigoon xitaa ogaanin.
Waxaad u maleyneysaa inaad adigu dooranayso waxa aad aragto, waxa aad daawato, iyo sida aad waqtigaaga u isticmaasho. Waxaad dareemaysaa xorriyad—inaad awood u leedahay inaad furto app kasta, daawato video kasta, ama akhrido wax kasta oo aad rabto. Laakiin waxa aan inta badan la dareemin waa in xorriyaddaas ay tahay mid la hagayo. Waxa aad aragto, inta aad ku qaadato, iyo waxa maskaxdaada ku soo noqnoqda, dhammaantood waa wax si qarsoodi ah loo habeeyey.
Shirkadaha aad isticmaasho uma dhisin apps-ka si ay kuu caawiyaan. Waxay u dhiseen si ay kuu hayaan. Waxa ugu qiimaha badan ee ay rabaan ma aha lacagtaada marka hore—waa dareenkaaga. Marka aad waqti ku bixiso, markaas ayay lacag ka sameeyaan. Taas macnaheedu waxa weeye in ujeedadoodu aysan ahayn inaad si degdeg ah uga baxdo, balse ay tahay inaad sii joogto.
Marka aad si aan kala joogsi lahayn u scroll gareyso, waxaad u maleyneysaa inaad nasanayso ama waqtiga dilayso. Laakiin dhab ahaantii wax kale ayaa dhacaya. Maskaxdaada waxaa la barayaa inay jecleysato wax degdeg ah, wax fudud, iyo wax aan u baahnayn dadaal. Dopamine ayaa si joogto ah loo kicinayaa, taasoo ka dhigaysa wax kasta oo u baahan dulqaad ama fikir qoto dheer inuu kuu muuqdo mid culus.
Tani waa meesha dhibaatadu ka bilaabato.
Marka maskaxdaadu la qabsato kicin joogto ah, diiradda dheer (focus-ka) waxay noqotaa wax aan caadi ahayn. Waxaad isku dayaysaa inaad wax barato, laakiin dhowr daqiiqo kadib waxaad dareemaysaa daal. Waxaad rabtaa inaad wax dhisto, laakiin maskaxdaadu waxay ku riixaysaa wax fudud oo degdeg ah. Waxaad u maleyneysaa inaad lumisay awooddaada, halka runta ay tahay in awooddaas si tartiib ah looga qaaday.
Haddii aad si daacad ah u eegto noloshaada, waxaad ogaan doontaa in mashquulkaagu uusan ahayn mid si kedis ah u dhacay. Waxaa jira qaab. Waxaa jira soo noqnoqosho. Waxaa jira hab maskaxdaada loo baray. Maalin kasta oo aad ku qaadato inaad si aan qorshe lahayn u isticmaasho attention-kaaga, waxaad sii xoojinaysaa habkan.
Markaas su’aal adag ayaa soo baxaysa.
Haddii aadan si dhab ah u xakameyn karin waxa aad diiradda saareyso, sidee ayaad u xakameyn kartaa noloshaada?
Sababtoo ah noloshaada waxaa dhisa waxa aad si joogto ah ugu fiirsato. Haddii dareenkaaga la hago, go’aamadaada waa la hagayaa. Haddii go’aamadaada la hagane, jihada noloshaada waa la dejinayaa. Taasi waa sababta nidaamkani uusan u baahnayn inuu si toos ah kuu xakameeyo. Waxa uu u baahan yahay oo kaliya inuu xakameeyo waxa aad eegayso, waxa aad ka fikireyso, iyo waxa aad dareemeyso maalin kasta.
Marka halkaas la gaaro, inta kale si dabiici ah ayay u dhacdaa.
Runta ugu adag ee halkan ku jirta waa in mashquulka aad dareemeyso uusan ahayn khalad kuu gaar ah. Waa natiijo nidaam si xeeladaysan loo dhisay. Laakiin sidoo kale waxaa jira run kale oo ka sii culus: haddii aadan ogaan waxa kugu dhacaya, waxaad sii ahaan doontaa qayb ka mid ah nidaamkaas.
Halkan ayaana wax walba iska beddelayaan.
Marka aad aragto waxa dhab ahaantii socda, waxaad bilaabaysaa inaad is weydiiso su’aalo aadan hore u isku weydiin. Maxaan u jeclahay waxyaabaha aan jeclahay? Maxaa iga dhigaya inaan si degdeg ah u daalo? Maxaan u awoodi waayay inaan diiradda saaro muddo dheer?
Su’aalahan maaha kuwo fudud, laakiin waa bilowga soo kabashada.
Sababtoo ah marka aad dib u hesho dareenkaaga, waxaad dib u heleysaa qayb ka mid ah noloshaada. Marka aad barato inaad xakameyso waxa aad fiirineyso, waxaad bilaabaysaa inaad xakameyso waxa aad noqoneyso. Halkaas ayuu isbeddelku ka bilaabmaa ee ma aha bannaanka, laakiin gudaha maskaxdaada.
Laakiin hal arrin ayaa wali qarsoon.
Arrintu ma aha oo kaliya in lagu mashquuliyo. Arrintu waa in lagu tababaro inaad jeclaato mashquulka si aad u doorato xitaa marka aadan khasab ku ahayn.
