Waxaa laga yaabaa inaad mararka qaar is weydiisay sababta aad mar walba mashquul u tahay, laakiin aanad arkin wax weyn oo ka beddelmaya noloshaada. Waqtiga ayaa socda, maalmaha ayaa dhammaanaya, laakiin horumarka aad rajeynaysay ma muuqdo. Waxaad shaqeyneysaa, waxaad daawaneysaa, waxaad isticmaashaa internet-ka, haddana waxaa jirta dareen ah in wax kaa maqan yihiin.
Dareenkaas ma aha mid been ah.
Sababtoo ah inta aad ku mashquulsan tahay waxyaabaha aad u maleyneyso inay yihiin “madadaalo” ama “waqti-dilis,” waxaa jira nidaam si qarsoodi ah uga shaqeynaya dhinaca kale. Nidaamkaas waxa uu si joogto ah u qaadanayaa waxa ugu qiimaha badan ee aad haysato—dareenkaaga—waxaana uu u beddelayaa lacag.
Waxaad u maleyneysaa inaad si bilaash ah u isticmaaleyso apps, videos, iyo platforms kala duwan. Laakiin runta ayaa ah in adigu aad tahay waxa la isticmaalayo.
Marka aad daawato video, marka aad scroll gareyso, marka aad ku hakato sawir ama cinwaan, ilbiriqsi kasta oo aad bixiso waxa uu noqdaa fursad lacag lagu sameeyo. Xayeysiis ayaa la tusayaa, data ayaa la ururinayaa, algorithm ayaa la hagaajinayaa. Qof kale ayaa ka faa’iideysanaya dareenkaaga, xitaa marka aad adigu waxba helin.
Tani waa meesha ay arrintu ka sii weynaanayso.
Dareenkaaga ma aha oo kaliya waqti lumis. Waa tamar. Waa awood. Waa jihada noloshaada. Waxa aad si joogto ah ugu fiirsato, ayaad si tartiib ah u noqotaa. Marka dareenkaaga lagu mashquuliyo wax aan qiimo lahayn, waxaad ka fogaataa waxyaabaha dhisi lahaa mustaqbalkaaga.
Halkaas ayaana farqigu ka bilaabmaa.
Qof ayaa maalintiisa ku qaata abuurid, barasho, iyo dhisid. Qof kale ayaa isla waqtigaas ku qaata daawasho, falcelin, iyo sugitaan. Labaduba waxay isticmaalayaan waqtiga, laakiin midkood ayaa isticmaalaya dareenkiisa si uu u abuuro qiimo, halka kan kalena uu siiyo qiimahaas qof kale.
Marka aad si joogto ah u siiso dareenkaaga meel kale, waxaad si toos ah uga qeyb qaadaneysaa kobcinta nidaam aan adiga ku dhisin. Waxaad ka shaqeyneysaa natiijo qof kale leeyahay, adigoon ogaanin.
Su’aasha adag ayaa markaas imanaysa.
Haddii dareenkaaga uu yahay waxa lacag lagu sameynayo, maxaad adigu ka helaysaa?
Inta badan jawaabtu waa wax yar oo ku meel gaar ah—madadaalo, dareen degdeg ah, ama ka baxsasho. Laakiin waxa aad bixineyso waa wax aad u weyn: waqti, diirad, iyo fursad.
Tani waa sababta ay dad badan u dareemaan inay ku wareegayaan meel isku mid ah. Ma aha inay shaqeyn waayeen, balse waa in dareenkooda la kala qaybinayo. Ma awoodaan inay muddo dheer diiradda saaraan wax dhisaya, sababtoo ah maskaxdooda waxaa lagu tababaray wax kala duwan.
Marka aad lumiso awoodda aad ku maamusho dareenkaaga, waxaad lumisaa awoodda aad ku maamusho jihadaada.
Halkaas ayaana sirta ugu weyn ku jirtaa.
Nidaamkani ma doonayo inuu kaa qaado lacagtaada oo kaliya. Wuxuu doonayaa inuu haysto dareenkaaga, sababtoo ah marka uu helo dareenkaaga, wuxuu heli karaa wax kasta oo kale. Waxa uu go’aamin karaa waxa aad aragto, waxa aad rabto, iyo xitaa waxa aad u aragto muhiim.
Marka aad fahanto tan, wax walba way is beddelaan.
Waxaad bilaabaysaa inaad si kale u eegto waqtigaaga. Waxaad ogaataa in ilbiriqsiga aad siiso wax aan qiimo lahayn uu yahay ilbiriqsi laga qaaday wax dhisi lahaa mustaqbalkaaga. Waxaad aragtaa in dareenkaagu yahay hantidaada ugu weyn, balse sidoo kale uu yahay waxa ugu fudud ee lagaa qaadi karo.
Markaas waxaad is weydiisaa su’aal ka duwan kuwii hore.
Ma sii wadi doonaa inaan siiyo dareenkayga meel kasta oo ii soo baxda mise waxaan baran doonaa inaan si ula kac ah u doorto meesha aan gelinayo?
Sababtoo ah marka aad barato inaad xakameyso dareenkaaga, waxaad bilaabaysaa inaad dib u hesho awood aad hore u lumisay. Waxaad noqotaa qof dooran kara waxa uu arko, waxa uu barto, iyo waxa uu dhiso.
Laakiin haddii aadan sidaas sameyn,
qof kale ayaa mar walba diyaar u ah inuu kaa qaato, oo uu ka dhigo hanti uu isaga leeyahay.
